Nemis tilida eng kerakli so‘z va iboralar: salomlashish, raqamlar, kunlar va kundalik gaplar tarjimasi bilan

Salomlashish va xayrlashish

Nemis tilida salomlashish kunning vaqtiga va kim bilan gaplashayotganingizga bog‘liq. Avval murojaat shaklini bilib oling — du yoki Sie.

du va Sie: «sen» va «siz»

• Sie («siz») — notanish yoki endigina tanishgan kattalarga; do‘kon, mehmonxona va idorada; politsiyaga — faqat Sie.
• du («sen») — yaqinlar orasida: oila, do‘stlar, bolalar va yoshlar; sport to‘garagi kabi davralarda ham ko‘pincha du.

Hurmat shaklidagi Sie va uning shakllari (Ihnen, Ihr) gap o‘rtasida ham bosh harf bilan yoziladi: Wie geht es Ihnen? Kichik harfli sie — «u» (ayol kishi yoki ayol jinsidagi ot, masalan die Lampe) yoki «ular». Shubha bo‘lsa, notanish odamga Sie deng.

E’tibor bering: Guten Morgen, Guten Tag, Guten Abend, lekin Gute Nacht. Sabab — otning jinsi: der Morgen, der Tag, der Abend erkak jinsida, die Nacht esa ayol jinsida (bu iboralarda ot tushum kelishigida — Akkusativ da turadi). Iboralarni yodlab, shu to‘rt otning artiklini ham eslab qolasiz.

Ahvol so‘rash

Mintaqaviy salomlar

Mahalliy salomlarni eshitganda tanib olsangiz yetarli — o‘zingiz Hallo va Guten Tag ni ishlataverasiz:

• Grüß Gott! — ayniqsa Germaniyaning janubi-sharqida (Bavariya) va Avstriyada aytiladigan odobli salom.
• Servus! — asosan Bavariya va Avstriyada; do‘stona so‘z, ham salomlashganda, ham xayrlashganda aytiladi.
• Moin! — Shimoliy Germaniyada, so‘zlashuv uslubida.
• Grüezi! — Shveysariyada.

Tanishuv

Birinchi suhbatda deyarli doim ism, qayerdan ekaningiz, qayerda yashashingiz va kasbingiz so‘raladi. Jadvalda avval Sie, keyin du shakli.

Kasb va millat oldidan artikl qo‘yilmaydi: Ich bin Lehrer. — O‘qituvchiman. Ich bin Usbekin. — O‘zbekman (ayol kishi aytsa). Ayol kishi uchun odatda -in qo‘shimchali shakl ishlatiladi: der Usbeke, die Usbeken — die Usbekin, die Usbekinnen.

Usbekistan artiklsiz ishlatiladi: aus Usbekistan — O‘zbekistondan, in Usbekistan — O‘zbekistonda. Ayrim mamlakatlar esa artikl bilan keladi: aus der Türkei, in der Schweiz. Ismingizni harflab aytishga to‘g‘ri kelsa, harflarning nemischa nomlari — nemis alifbosi maqolasida.

Odob so‘zlari

Bu so‘zlar har kuni kerak. bitte ga alohida e’tibor bering: u vaziyatga qarab «iltimos», «marhamat» va «arzimaydi» ma’nolarini beradi.

ja — ha, nein — yo‘q. Nemis tilida uchinchi javob ham bor — doch: inkor shaklidagi savolga «ha» javobi, u savoldagi inkorni rad etadi. Kommst du nicht mit? — Doch! (Birga bormaysanmi? — Yo‘q, boraman-ku!)

Raqamlar: 0 dan 1000 gacha, yillar va sanalar

Nol — null. 1 dan 12 gacha raqamlarni alohida yodlash kerak, 13 dan 19 gacha esa «birlik + zehn» tarzida yasaladi: drei + zehn = dreizehn.

Imloga e’tibor bering: sechzehn (sechs dagi oxirgi s tushib qoladi), siebzehn (sieben dagi -en tushib qoladi). O‘nliklarda ham shunday: sechzig, siebzig. 30 esa dreißig — ß bilan yoziladi.

21 dan 99 gacha: avval birlik, keyin o‘nlik

Bu nemis raqamlarining eng muhim qoidasi. 21 — einundzwanzig, so‘zma-so‘z «bir va yigirma»: avval birlik, keyin und («va»), oxirida o‘nlik. O‘zbekchada esa aksincha — «yigirma bir». Yozganda hammasi bitta so‘z bo‘ladi: nemis imlo qoidalariga ko‘ra, milliondan kichik sonlar qo‘shib yoziladi.

• zweiunddreißig — 32 («ikki va o‘ttiz»);
• fünfundvierzig — 45;
• neunundneunzig — 99;
• hundertfünfundzwanzig — 125: yuzlik boshida, keyin yana «birlik + und + o‘nlik»;
• neunzehnhundertneunundneunzig — 1999-yil: 1100–1999-yillar yuzliklar bilan aytiladi («o‘n to‘qqiz yuz …»), zweitausendsechsundzwanzig — 2026-yil.

und, hundert va tausend dan oldin eins o‘rniga ein: einundzwanzig, einhundert, hunderteinundzwanzig — 121. Oxirida esa eins qoladi: hunderteins — 101. So‘zlashuvda zwei o‘rniga zwo ham eshitiladi — ko‘pincha aniqlik uchun, drei bilan adashtirmaslik uchun (masalan, telefon raqamini aytganda).

Sana tartib son bilan aytiladi: Heute ist der erste März. — Bugun 1-mart. am fünften Oktober — 5-oktabrda.

Hafta kunlari va oylar

Hafta kunlari, oylar va fasllar erkak jinsida — der (istisno: das Frühjahr — bahor). Hafta kunlarining ko‘pligi -e bilan yasaladi; oy va fasl nomlari esa odatda birlikda ishlatiladi.

Shimoliy va markaziy Germaniyada shanbani ko‘pincha der Sonnabend (ko‘pligi — die Sonnabende) deyishadi. Mittwoch so‘zma-so‘z «hafta o‘rtasi» degani — shunday eslab qolish oson.

• am Montag — dushanba kuni: Am Montag arbeite ich. — Dushanba kuni ishlayman.
• montags — har dushanba (kichik harf bilan yoziladi).
• am Wochenende — dam olish kunlarida: das Wochenende, die Wochenenden.
• der Tag, die Tage — kun; die Woche, die Wochen — hafta.

Oy va fasl nomidan oldin im keladi: im Januar — yanvarda, im Sommer — yozda. der Monat, die Monate — oy; das Jahr, die Jahre — yil.

Oila

O‘zbekchada aka va uka, opa va singil — alohida so‘zlar, nemis tilida esa bittadan: der Bruder, die Schwester. Farqlash kerak bo‘lsa, sifat qo‘shiladi: mein älterer Bruder — akam, mein jüngerer Bruder — ukam, meine ältere Schwester — opam, meine jüngere Schwester — singlim. Xuddi shunday, der Onkel — ham amaki, ham tog‘a, die Tante — ham amma, ham xola.

der Mann va die Frau «erkak» va «ayol» degani, egalik olmoshi bilan esa «er» va «xotin»: mein Mann — erim, meine Frau — xotinim. Oilaviy holat: verheiratet — uylangan yoki turmushga chiqqan, ledig — turmush qurmagan.

• Ich habe einen Bruder und zwei Schwestern. — Bitta akam (yoki ukam) va ikkita opam (yoki singlim) bor.
• Ich habe keine Geschwister. — Aka-ukam ham, opa-singlim ham yo‘q.
• Meine Eltern wohnen in Samarkand. — Ota-onam Samarqandda yashaydi.

Ich habe einen Bruder — ein emas, einen: haben fe’lidan keyingi ot tushum kelishigida (Akkusativ) turadi, erkak jinsida bu artiklda ko‘rinadi (eine va o‘rta jinsdagi ein o‘zgarmaydi). Artikllarning kelishiklarda o‘zgarishi — der, die, das maqolasida.

Do‘konda, kafeda va yo‘lda

Jadvallarning uchinchi ustunida — iboradagi ot, artikli va ko‘pligi bilan.

Do‘konda

Kafeda

Yo‘lda

Yo‘l ko‘rsatganda eng ko‘p eshitiladigan so‘zlar: geradeaus — to‘g‘riga, links — chapga (chapda), rechts — o‘ngga (o‘ngda), hier — shu yerda, dort — u yerda. Javobni tushunmasangiz, Langsamer, bitte. (Sekinroq, iltimos.) deng.

O‘qishda va ishda

Tushunmaganingizni aytish va qayta so‘rash iboralarini birinchi darsdanoq ishlating — ular eng ko‘p kerak bo‘ladi.

Darsda

das Wort ning ikkita ko‘pligi bor: die Wörter — alohida so‘zlar (zehn neue Wörter — o‘nta yangi so‘z), die Worte — aytilgan gap, fikr (Worte des Dankes — minnatdorlik so‘zlari). Lug‘at yodlaganda sizga Wörter kerak.

Ishda

Ishxonada shoshilmang: hamkasblar o‘zlari du ga o‘tishni taklif qilmaguncha Sie deng. Germaniyada o‘qish, kasbiy ta’lim yoki ish uchun qaysi daraja so‘ralishi haqida — «Germaniya uchun qaysi nemis tili darajasi kerak» maqolasida.

O‘zingizni tekshiring

Avval o‘zingiz javob bering, keyin javoblarni oching.

So‘zlarni qanday yodlash

Goethe-Institut A1 darajasi uchun tuzgan so‘z ro‘yxatida taxminan 650 ta so‘z bor. Ro‘yxat mualliflariga ko‘ra, bu darajada ularning hammasini matnda uchratganda tushunish, taxminan yarmini esa o‘zingiz ishlata olish kerak. Ro‘yxat mo‘ljal uchun tuzilgan — so‘zlarni mustahkamlash uchun mualliflarning o‘zi kurs va darslikni tavsiya qiladi.

1. Otni doim artikl va ko‘plik bilan yozing: die Schwester, die Schwestern — opa, singil. Artikl so‘zning bir qismi, uni keyin «qo‘shib» bo‘lmaydi. Jinsni taxmin qilish qoidalari — der, die, das maqolasida.
2. Kartochka qiling. Bir tomoniga o‘zbekcha so‘zni, ikkinchi tomoniga nemischasini artikli, ko‘pligi va bitta misol gap bilan yozing.
3. Oraliq bilan takrorlang. Bir kunda o‘n marta takrorlagandan ko‘ra, takrorlarni bir necha kunga taqsimlagan ma’qul: ko‘plab tajribalarni umumlashtirgan tadqiqot shunday takrorlangan so‘z uzoqroq esda qolishini ko‘rsatgan.
4. Leitner qutisidan foydalaning (Sebastian Leitner, 1972): to‘g‘ri topilgan kartochka keyingi qutiga o‘tadi va kamroq takrorlanadi, xato qilingani birinchi qutiga qaytadi. Masalan, 1-quti — har kuni, 2-quti — uch kunda bir, 3-quti — besh kunda bir. Qog‘oz o‘rniga shu tamoyildagi ilova ham bo‘ladi.
5. Iboralar bilan yodlang. Wo ist der Bahnhof? kabi tayyor iborani yo‘lda darrov ishlatasiz, undagi der esa Bahnhof ning jinsini eslab qolishga yordam beradi. So‘zlarni shu maqoladagidek mavzularga bo‘ling: oila, raqamlar, do‘kon.
6. Ovoz chiqarib ayting va tekshiring. Duden va DWDS onlayn lug‘atlarida otning artikli va ko‘pligi, ko‘p so‘zlarda esa talaffuzi audio bilan berilgan.
7. Ozdan, lekin har kuni: masalan, 5–10 ta yangi so‘z qo‘shib, eskilarini takrorlab boring.

So‘zlarni kontekstda eshitish uchun Deutsche Welle (DW) saytida A1 dan C1 gacha bepul kurslar bor, jumladan, A1 dan B1 gacha Nicos Weg video kursi (boshlovchilarga — uning A1 qismi).

Bu so‘z va iboralar — A1 darajasining boshlanishi. Olmon Akademie kurslarida A1 darajasi sinf guruhida standart formatda (haftada 3 marta) 2 oy, intensiv formatda (haftada 6 kun) 1 oy davom etadi, har dars 120 daqiqa; dars vaqti ma’muriyat bilan kelishiladi. Boshqa darajalar — kurslar sahifasida, onlayn darslar haqida ma’muriyatdan so‘rang. Yana o‘qing: nemis tilini noldan o‘rganish, ÖSD imtihoni. Kursga yozilish uchun ariza qoldiring.

Manbalar

1. Goethe-Zertifikat A1: Start Deutsch 1 — Wortliste (yangi oynada ochiladi) — Goethe-Institut. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
2. Du oder Sie? (yangi oynada ochiladi) — Goethe-Institut. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
3. Amtliches Regelwerk der deutschen Rechtschreibung 2024 (§ 36, § 65) (yangi oynada ochiladi) — Rat für deutsche Rechtschreibung. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
4. gute Nacht – Schreibung, Definition, Bedeutung (yangi oynada ochiladi) — DWDS — Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
5. auf Wiederhören – Schreibung, Definition, Bedeutung (yangi oynada ochiladi) — DWDS — Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
6. grüß Gott – Schreibung, Definition, Bedeutung (yangi oynada ochiladi) — DWDS — Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
7. moin – Schreibung, Beispiele (yangi oynada ochiladi) — DWDS — Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
8. grüezi – Schreibung, Definition, Bedeutung (yangi oynada ochiladi) — DWDS — Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
9. servus – Rechtschreibung, Bedeutung, Definition, Herkunft (yangi oynada ochiladi) — Duden. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
10. zwo – Rechtschreibung, Bedeutung, Definition, Herkunft (yangi oynada ochiladi) — Duden. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
11. Sonnabend – Rechtschreibung, Bedeutung, Definition, Herkunft (yangi oynada ochiladi) — Duden. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
12. Mittwoch – Schreibung, Definition, Bedeutung, Etymologie (yangi oynada ochiladi) — DWDS — Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
13. Wort – Rechtschreibung, Bedeutung, Definition, Herkunft (yangi oynada ochiladi) — Duden. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
14. Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis (yangi oynada ochiladi) — Psychological Bulletin, 2006 (Cepeda, Pashler, Vul, Wixted, Rohrer). Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
15. Leitner system (yangi oynada ochiladi) — Wikipedia. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
16. Learn German: courses A1–C1 (yangi oynada ochiladi) — Deutsche Welle. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
17. Nicos Weg (yangi oynada ochiladi) — Deutsche Welle. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.