Nemis alifbosida nechta harf bor

Nemis alifbosi 30 harfdan iborat: lotin alifbosining 26 ta harfi (A dan Z gacha) va to‘rtta maxsus harf — Ä, Ö, Ü hamda ß. Rasmiy imlo qoidalarida har bir harfning kichik va bosh shakli berilgan:

Kichik: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z ä ö ü ß. Bosh: A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Ä Ö Ü ẞ.

Bosh harf ẞ rasmiy imloga 2017-yilda kirdi. Nemis imlosi kengashi (Rat für deutsche Rechtschreibung) 2017-yil 29-iyunda yangilangan qoidalarni e’lon qildi: endi katta harflar bilan yozganda SS ham, ẞ ham to‘g‘ri (STRASSE va STRAẞE). Kengash bu ayniqsa pasport va guvohnomalardagi ismlar uchun muhimligini ta’kidlagan.

Yana bir farq: nemis tilida har bir ot bosh harf bilan yoziladi, gap o‘rtasida ham: das Buch (kitob), die Stadt (shahar). Rasmiy qoidalar va lug‘atlarda ä, ö, ü — a, o, u bilan birga tartiblanadi: Ärger (jahl) so‘zini «A» harfidan, Öl (yog‘) ni «O» dan qidiring.

Harflar jadvali: nomi, tovushi va misol

Nomi — harfni alohida aytganda qanday eshitiladi (masalan, ism-familiyangizni telefonda harflab aytganda, nemischa buchstabieren). Tovushi — so‘z ichida qaysi o‘zbekcha tovushga yaqin. Bular taxminiy — aniq talaffuzni audio bilan tekshiring.

Nemis alifbosi: 30 harf
Harf	Nomi	Tovushi (o‘zbekchaga yaqin)	Misol
A a	a	«a» (cho‘ziq yoki qisqa)	Apfel — olma
B b	be	«b»; so‘z oxirida «p»	Buch — kitob
C c	tse	asosan o‘zlashma so‘zlarda: «k» yoki «ts»	Computer — kompyuter
D d	de	«d»; so‘z oxirida «t»	danke — rahmat
E e	e	«e»; urg‘usiz bo‘g‘inda juda qisqa va kuchsiz	Name — ism
F f	ef	«f»	Freund — do‘st
G g	ge	«g» (hech qachon «g‘» emas); so‘z oxirida «k» (lekin -ig — pastda)	gut — yaxshi
H h	ha	so‘z yoki o‘zak boshida «h»; o‘zak ichida unlidan keyin odatda o‘qilmaydi	Haus — uy
I i	i	«i»	Kind — bola
J j	yot	«y» (o‘zbekcha «j» emas)	ja — ha
K k	ka	«k»	Katze — mushuk
L l	el	«l»	lesen — o‘qimoq
M m	em	«m»	Mann — erkak
N n	en	«n»	neu — yangi
O o	o‘	cho‘ziq — «o‘» ga yaqin; qisqa — «o» ga yaqin	Ofen — pech; offen — ochiq
P p	pe	«p»	Post — pochta
Q q	ku	faqat qu birikmasida: «kv»	Quelle — buloq, manba
R r	er	bo‘g‘in boshida «g‘» ga yaqin, yumshoq; so‘z oxiridagi -er qisqa «a» ga o‘xshaydi	rot — qizil
S s	es	unli oldidan «z» (Avstriya, Shveysariya va Janubiy Germaniyada ko‘pincha «s»); boshqa joyda «s»; sp, st, sch — pastda	Sonne — quyosh
T t	te	«t»	Tag — kun
U u	u	«u»	Uhr — soat
V v	fau	ko‘pincha «f»; o‘zlashma so‘zlarda «v»	Vater — ota
W w	ve	«v»	Wasser — suv
X x	iks	«ks»	Text — matn
Y y	üpsilon	ko‘pincha «ü»	Typ — tur
Z z	tset	«ts»	zehn — o‘n
Ä ä	a-umlaut (yoki ochiq, cho‘ziq «e»)	«e»	Käse — pishloq
Ö ö	ö (o-umlaut)	bu tovush o‘zbekchada yo‘q — quyida	schön — chiroyli
Ü ü	ü (u-umlaut)	bu tovush o‘zbekchada yo‘q — quyida	Tür — eshik
ß ẞ	es-tset	jarangsiz «s»	Straße — ko‘cha

ch — o‘zbekcha «ch» emas, sch esa «s» va «ch» emas: bular harf birikmalari, ular pastroqda.

Umlautlar: ä, ö, ü

Umlaut — a, o, u ustidagi ikki nuqta. U tovushni o‘zgartiradi va ko‘pincha so‘zning boshqa shaklida paydo bo‘ladi: ko‘plikda (Buch — Bücher, kitob — kitoblar) yoki qiyosiy darajada (kalt — kälter, sovuq — sovuqroq).

ä — o‘zbekcha «e» ga yaqin: Käse (pishloq), Äpfel (olmalar). Rasmiy qoidalarda ham aytilganidek, cho‘ziq ä va cho‘ziq e talaffuzda ko‘pincha farqlanmaydi.
ö — tilni «e» deyayotgandek qo‘ying, lablarni esa «o‘» dagidek dumaloq qiling: schön (chiroyli), Öl (yog‘).
ü — tilni «i» deyayotgandek qo‘ying, lablarni «u» dagidek oldinga cho‘zing: Tür (eshik), fünf (besh).

O‘zbek alifbosining yangi variantida «o‘» o‘rniga «ö» harfi ko‘zda tutilgan. U o‘zbekcha «o‘» tovushini bildiradi; nemischa ö — boshqa tovush, uni yuqoridagidek ayting.

Umlaut ma’noni o‘zgartiradi, shuning uchun uni tashlab bo‘lmaydi: schon — allaqachon, schön — chiroyli; Mutter — ona, Mütter — onalar.

Klaviaturada ä, ö, ü bo‘lmasa, ularning o‘rniga odatda ae, oe, ue, ß o‘rniga ss yoziladi (Köln → Koeln). Faqat a, o, u yozilsa, so‘z boshqacha o‘qiladi: schon va schön. Ko‘p telefon klaviaturalarida «a», «o», «u» yoki «s» tugmasini bosib tursangiz, ä, ö, ü va ß chiqadi.

ß qachon yoziladi

ß (nomi Eszett, «es-tset», yana scharfes S — «o‘tkir s») doim jarangsiz «s» ni beradi va so‘z boshida kelmaydi. ß yoki ss ni oldingi unli hal qiladi:

Cho‘ziq unli yoki diftongdan keyingi jarangsiz «s» — ß, agar so‘zning boshqa shakllarida ham jarangsiz qolsa: Straße (ko‘cha), groß (katta), Fuß (oyoq), heißen (atalmoq), Fleiß — fleißig (tirishqoqlik — tirishqoq). Boshqa shaklda «z» eshitilsa, s yoziladi: Haus — Häuser (uy — uylar), Maus — Mäuse (sichqon — sichqonlar), Glas — Gläser (stakan — stakanlar). Istisno: aus.
Qisqa unlidan keyin — ss: Fluss (daryo), Wasser (suv), dass (-ki, bog‘lovchi), muss (kerak). Istisno — qisqa yordamchi so‘zlar: das (artikl), was, bis, es; das Buch, lekin Ich weiß, dass …
Unlilar orasida bitta s — jarangli «z»: reisen (sayohat qilmoq) «rayzen», lekin reißen (yirtmoq) «raysen».

So‘z shakli o‘zgarganda unli ham, harf ham almashishi mumkin: fließen — floss — Fluss (oqmoq — oqdi — daryo), wissen — weiß — wusste (bilmoq — biladi — bilardi).

ß yozib bo‘lmasa, ss yoziladi; Shveysariya va Lixtenshteynda esa doim ss yozish mumkin. Katta harflar bilan: STRAẞE yoki STRASSE — ikkalasi to‘g‘ri. Eski kitoblarda daß, muß uchraydi, hozirgi imloda — dass, muss.

Harf birikmalari va aldamchi harflar

Bir nechta harf birgalikda bitta tovushni berishi mumkin. Eng muhimlari:

Yozilishi	O‘qilishi	Misol
sch	«sh»	Schule — maktab
tsch	«ch» (o‘zbekchadagidek)	Deutsch — nemis tili
ch	a, o, u, au dan keyin — «x»; boshqa joyda — ich-tovushi (pastda)	Buch — kitob; ich — men
chs	«ks»	sechs — olti
ck	«k», oldingi unli qisqa	Zucker — shakar
ei, ai	«ay»	Zeit — vaqt; Mai — may
ie	cho‘ziq «ii»	Liebe — sevgi
eu, äu	«oy»	heute — bugun; Häuser — uylar
au	«au»	Haus — uy
sp, st	o‘zak boshida «shp», «sht»; boshqa joyda «sp», «st»	Sport — sport; Stadt — shahar; Fenster — deraza
-ig	so‘z oxirida «i» va ich-tovushi; ba’zi hududlarda «-ik»	König — qirol
qu	«kv»	Quelle — buloq
pf	«p» va «f» birga	Apfel — olma; Pferd — ot
ng	«ng», o‘zbekcha «tong» dagidek	singen — kuylamoq

Ich-tovushi qanday aytiladi

O‘zbek tilida bu tovush yo‘q. «Yil» so‘zidagi «y» ni ovozsiz, shivirlab va kuchli havo bilan ayting — shu ich-tovushi. U «sh», «x» yoki o‘zbekcha «ch» emas: ich ni «ish», «ix» yoki «ich» (o‘zbekcha ch bilan) deb aytish noto‘g‘ri. Milch (sut) va Mädchen (qiz bola) so‘zlarida ham shu tovush.

O‘zbekchadagidek o‘qilmaydigan harflar

z — doim «ts»: zehn (o‘n), Zug (poyezd). O‘zbekcha «z» tovushi nemischada unli oldidagi s bilan yoziladi: Sonne (quyosh) «zonne».
v — nemis so‘zlarida «f»: Vater (ota), vier (to‘rt), ver- old qo‘shimchasi; o‘zlashma so‘zlarda «v»: Vase (guldon), privat (shaxsiy).
w — «v»: Wasser (suv), Wagen (mashina). Pastki lab yuqori tishlarga tegadi, inglizcha «w» kabi emas.
j — «y»: ja (ha), Junge (o‘g‘il bola). Inglizchadan kirgan so‘zlarda boshqacha bo‘lishi mumkin: Job (ish).
h — unlidan keyin odatda o‘qilmaydi: Uhr (soat), Sohn (o‘g‘il) da unlining cho‘ziqligini ko‘rsatadi, gehen (bormoq) da bo‘g‘inlarni ajratadi.
r — bo‘g‘in boshida o‘zbekcha «g‘» ga yaqin, lekin yumshoqroq (titroq «r» ham to‘g‘ri hisoblanadi); so‘z oxiridagi -er qisqa «a» ga o‘xshaydi: Vater.
b, d, g — so‘z va bo‘g‘in oxirida, undosh oldida ham «p», «t», «k»: Hund (it) «hunt», Tag (kun) «taak», Obst (meva), Jagd (ov). O‘zbek tilida ham «kitob» oxiri ko‘pincha «p» kabi eshitiladi.

Qisqa eslatma: o‘zbekcha «sh» — sch, «ch» — tsch, «ts» — z, «y» — j, «v» — w, «z» — unli oldidagi s, «x» — a, o, u, au dan keyingi ch.

Cho‘ziq va qisqa unlilar

Nemis tilida unlining cho‘ziq yoki qisqaligi so‘z ma’nosini o‘zgartiradi: Staat (davlat) — Stadt (shahar), Ofen (pech) — offen (ochiq), Miete (ijara) — Mitte (o‘rta). Yozuvda buning bir nechta belgisi bor.

Unli cho‘ziq bo‘ladi

unli ikkilangan bo‘lsa: Haar (soch), Tee (choy), Boot (qayiq);
unlidan keyin h kelsa: Sohn (o‘g‘il), Uhr (soat);
i o‘rniga ie yozilsa: Liebe (sevgi), vier (to‘rt);
ß dan oldin: Fuß (oyoq), groß (katta);
o‘zakda urg‘uli unlidan keyin undosh kelmasa: du (sen), wo (qayerda).

Unli qisqa bo‘ladi

ikkilangan undoshdan oldin: Mutter (ona), kommen (kelmoq), Wasser (suv);
ck va tz dan oldin: Zucker (shakar), Katze (mushuk);
odatda ikki xil undoshdan oldin: Kind (bola), Hund (it) — istisnolar bor.

Unlidan keyin bitta undosh kelsa, umumiy qoida yo‘q: Tag da a cho‘ziq, mit (bilan) da i qisqa. Bunday so‘zni lug‘atda tekshiring.

Urg‘usiz bo‘g‘indagi e juda qisqa va kuchsiz aytiladi: Name, danke, Schule oxiridagi e. Unga urg‘u bermang.

Ko‘p uchraydigan xatolar

O‘zbek tilida so‘zlashuvchilar ko‘pincha quyidagi joylarda adashadi:

z harfi. Zeit «tsayt» deb o‘qiladi, «zayt» emas.
v va w. Vater «f» bilan, Wasser «v» bilan boshlanadi.
j harfi. ja — «ya», jetzt (hozir) — «yetst».
ch birikmasi. ich ni «ich» (o‘zbekcha ch bilan), «ish» yoki «ix» deb aytish — uchalasi ham noto‘g‘ri; ich-tovushini mashq qiling.
ei va ie. leider (afsuski) «ay» bilan, Lieder (qo‘shiqlar) cho‘ziq «ii» bilan o‘qiladi — almashtirsangiz, boshqa so‘z chiqadi.
Umlautsiz o‘qish. schön ni «sho‘o‘n» desangiz, schon (allaqachon) eshitiladi.
Cho‘ziq va qisqa unli. Staat va Stadt faqat unli uzunligi bilan farq qiladi.
O‘qilmaydigan h ni o‘qish. gehen — «gee-en», h eshitilmaydi.
pf ni f deb o‘qish. Pferd (ot): avval «p», keyin «f».
Urg‘u. O‘zbek tilida urg‘u ko‘pincha so‘z oxiriga tushadi, nemis so‘zlarida esa odatda birinchi bo‘g‘inga: Mutter, Wasser, Arbeit (ish). be-, ge-, ver- old qo‘shimchalari urg‘u olmaydi: verstehen (tushunmoq).

Xatoni o‘zingiz eshitmasligingiz mumkin. O‘z ovozingizni yozib oling va lug‘atdagi audio bilan solishtiring yoki talaffuzni o‘qituvchi bilan mashq qiling.

10 so‘zlik mashq

Mashq

So‘zni ovoz chiqarib o‘qing, so‘ng javob bilan solishtiring. Javobda taxminiy o‘qilish o‘zbek lotinida berilgan; ikkilangan unli (aa, ee, ii, o‘o‘, uu, öö) — cho‘ziq tovush.

Zeit — vaqt
Wien — Vena
Schule — maktab
Sport — sport
Deutsch — nemis tili
Straße — ko‘cha
Junge — o‘g‘il bola
schön — chiroyli
Buch — kitob
Vogel — qush

Javoblarni ko‘rish

«tsayt»: z = ts, ei = ay
«viin»: w = v, ie — cho‘ziq i
«shuule»: sch = sh, u cho‘ziq, oxirgi e kuchsiz
«shport»: o‘zak boshida sp = shp
«doych»: eu = oy, tsch = ch
«shtraase»: st = sht, a cho‘ziq, ß = s
«yunge»: j = y, ng — «tong» dagi ng, oxirgi e kuchsiz
«shöön»: ö cho‘ziq, lablar dumaloq
«buux»: u dan keyin ch = o‘zbekcha «x»
«fo‘o‘gel»: v = f, o cho‘ziq («o‘» ga yaqin)

Ko‘p so‘zlarning yozib olingan talaffuzini DWDS (yangi oynada ochiladi) lug‘atida tinglash mumkin. Alifbodan keyingi qadam — har bir otni artikli bilan yodlash: der, die, das haqida maqola. Qaysi darajadan boshlashni nemis tili darajalari maqolasi tushuntiradi. Boshlang‘ich daraja — A1 kursi; boshqa darajalar — kurslar sahifasida, onlayn darslar haqida — onlayn sahifasida.

Manbalar

Amtliches Regelwerk der deutschen Rechtschreibung 2024 (yangi oynada ochiladi) — Rat für deutsche Rechtschreibung. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
Pressemitteilung 29.6.2017: Amtliches Regelwerk der deutschen Rechtschreibung aktualisiert (yangi oynada ochiladi) — Rat für deutsche Rechtschreibung. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
s-Schreibung: s, ss und ß (yangi oynada ochiladi) — Duden. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
Das #Hashtag: Rechtschreibung, Grammatik, Zeichensetzung (yangi oynada ochiladi) — Duden. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
Buch – Schreibung, Definition, Bedeutung, Etymologie (yangi oynada ochiladi) — DWDS — Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
König – Schreibung, Definition, Bedeutung, Etymologie (yangi oynada ochiladi) — DWDS — Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
Vater – Schreibung, Definition, Bedeutung, Etymologie (yangi oynada ochiladi) — DWDS — Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.
Senat o‘zbek alifbosining 28 ta harfdan iborat yangi variantini ma’qulladi (yangi oynada ochiladi) — Gazeta.uz. Ko‘rilgan sana: 2026-yil 5-oktabr.

Nemis tili alifbosi va talaffuzi: harflar qanday o‘qiladi, ä, ö, ü va ß